Wijkwinkelcentra te vaak vergeten bij woningbouwplannen

Boodschappencentra zijn het kloppende hart van de wijk. Van oudsher was het de plek waar bewoners hun dagelijkse boodschappen doen. Vandaag de dag zijn deze centra beeldbepalend voor de leefbaarheid en levendigheid van wijken. Ze moeten ontmoetingen en recreatie bieden en bepalen het imago van de wijk.

Kernboodschap:

• Revolutie nodig rond boodschappencentra willen we komen tot aantrekkelijke wijken.
• Meer groen, meer supermarktmeters, meer parkeren, minder ruimte voor mobiliteit, maar niet minder logistiek.

Veel wijkcentra zijn onvoldoende aantrekkelijk met alle gevolgen van dien voor het functioneren van wijken. Gemiddeld moet de ruimte aan groen met 54% toenemen en de logistieke ruimte met 26% om de leefbaarheid en levendigheid van wijken te garanderen. Bij vooral de kleinere centra moeten ook de supermarktmeters toenemen wat gepaard gaat met meer parkeren. Dat betekent een reshuffling van de huidige ruimte bij wijkcentra. Alle aandacht en beschikbare meters richten zich echter op woningbouw. Hoe die nieuwe inwoners straks gaan wonen in de wijken wordt vaak vergeten. De vraag moet worden: hoe verdeel je de schaarse ruimte zo dat wijken aantrekkelijk blijven én goed blijven functioneren?

Voor de Topsector Logistiek, in samenwerking met het Vakcentrum, onderzocht Sweco hoe de ruimte vandaag de dag bij wijkcentra wordt gebruikt en welke ruimte in de toekomst nodig is. Voor die centra heeft Sweco een toolbox ontwikkeld die dient als handvat voor stakeholders om met elkaar het gesprek aan te gaan en te komen tot toekomstbestendige winkelcentra.

Mobiliteit staat onder druk

Een belangrijke uitkomst van het onderzoek is dat we anders moeten gaan kijken naar mobiliteit. In de huidige situatie gaat gemiddeld 43 procent van de ruimte rond winkelcentra op aan mobiliteit: verkeer, verplaatsingen en toegankelijkheid. Dat aandeel staat onder druk omdat andere centrumfuncties ook ruimte nodig hebben om een wijkcentrum goed uit de verf te laten komen. Naast winkels zien we horeca, fitness, pakket- en retourpunten en diensten die eveneens ruimte claimen. Veelal kan dit worden opgevangen binnen de bestaande bebouwing, maar supermarkten als belangrijke trekker hebben extra ruimte nodig. Er zijn echter centra zonder supermarkt of een veel te kleine supermarkt. Die centra gaan het niet redden de komende jaren. Dat betekent dat inwoners van die wijken straks zonder basisvoorziening zitten.

Ruimte voor parkeren

Meer supermarktruimte betekent automatisch ook meer parkeerruimte. Hoewel de nadruk verschuift naar duurzame mobiliteit blijft goed bereikbare, betaalbare en voldoende parkeergelegenheid cruciaal voor veel winkelbezoekers en daarbij ook voor centra. Momenteel komt 47% van de bezoekers met de auto. Door woningbouw aan gemeentegrenzen neemt de afstand naar winkelcentra toe. Het autogebruik naar wijkcentra vermindert daardoor niet, evenals de behoefte aan parkeren. Ruime parkeerplekken (‘de auto wordt steeds groter’), oplaadpunten voor elektrische auto’s en het meedenken over slimme parkeeroplossingen en passende parkeertarieven zijn daarbij de toekomst.

Groen en beleving

Om wijkcentra tot stand te brengen die een functie hebben als ‘hart van de wijk’ ligt er ook een enorme opgave op het gebied van groen. Hier ligt in de boodschappencentra de belangrijkste opgave. De beleving in de centra is onder de maat en moet worden aangepast. Logistiek vraagt weinig ruimte, maar stelt hoge eisen. Laden en lossen moet veilig kunnen, zonder hinder voor voetgangers, fietsers of verblijfsgebieden of schade te brengen aan gebouwen en lantaarnpalen. Het onderzoek laat zien dat die functie nu vaak te laat in de planvorming wordt meegenomen en daardoor vaak tot knelpunten leidt.

Wat moeten we dan doen?

De vraag is waar de benodigde ruimte vandaan gehaald moet worden. Volgens het onderzoek is een integrale aanpak de oplossing: mobiliteit, logistiek, parkeren, verblijf en retailaanbod moeten niet als losse puzzelstukjes worden bekeken, maar als één ontwerpvraag. Dat kan door ruimte slimmer te delen (bijvoorbeeld parkeerplekken voor overdag bezoekers en ’s avonds voor bewoners en groen tussen parkeerplekken), door functies te stapelen (ondergronds laden en lossen of bovengronds parkeren), en door logistiek eerder in het ontwerpproces te betrekken. Pas als hier niks mee te winnen valt kan worden bekeken of er mobiliteitsruimte kan worden opgeofferd. Alleen zo blijven winkelcentra aantrekkelijk, bereikbaar én economisch vitaal.

Meer informatie: De benodigde revolutie rond winkelcentra – Topsector Logistiek